فیلم مستند «سرزمین سوم» به کارگردانی فرزاد خوشدست، کارگردان و مهاجر ایرانی، زندگی یک خانواده ایرانی را که در حاشیه‌های ترکیه زندگی می‌کنند و در وضعیت بلاتکلیفی دائمی به سر می‌برند، به تصویر می‌کشد. این فیلم که در جشنواره مستند جیهلاوا به نمایش درآمده است، داستان مهندس ایرانی، همسرش حنانه و پسرشان را دنبال می‌کند که با تناقضات روزمره زندگی به عنوان پناهنده در کشوری سوم مواجه‌اند؛ کشوری که وضعیت پناهندگی آن‌ها توسط سازمان‌های بین‌المللی به رسمیت شناخته شده اما اقامت قانونی ندارند.
خوشدست که در حین فیلمبرداری بارها با خطر بازداشت مواجه شد، معتقد است ثبت واقعیت‌های زندگی این خانواده ضروری بود. او برای جلب اعتماد آن‌ها حدود دو سال زمان صرف کرد و در سه بازه زمانی مختلف با آن‌ها همراه بود. سپس این تصاویر را به گونه‌ای کنار هم قرار داد که انگار همه اتفاقات در یک یا دو روز رخ داده‌اند، روشی که خود آن را یکی از ویژگی‌های ساختاری مهم فیلم می‌داند.
خوشدست و همسرش حدود چهار سال پیش در ترکیه با حمید و خانواده‌اش آشنا شدند. حمید پس از شنیدن داستان زندگی فرزاد، از او خواست داستانش را ثبت کند و فرزاد پیشنهاد ساخت مستند را داد. آن‌ها به خانه حمید دعوت شدند و روند ساخت فیلم آغاز شد.
فیلم زندگی پرتنش، خسته‌کننده و پر از تروما و سردرگمی این خانواده را نشان می‌دهد که با تأخیرهای طولانی در دریافت مجوز کار و اشتغال غیررسمی دست و پنجه نرم می‌کنند. همچنین ترس و پارانویا به دلیل تهدید مداوم پلیس در زندگی آن‌ها موج می‌زند.
فیلمبرداری در سه شهر آنکارا، آلانیا و شهری صنعتی نزدیک استانبول انجام شد. شرایط بسیار پرتنش و ترسناک بود و تیم فیلمبرداری چندین بار بازداشت شد. یکی از جدی‌ترین موارد پس از یک حمله تروریستی در آنکارا رخ داد که مأموران قصد بازداشت فرزاد را داشتند اما با مداخله دوستان، او توانست روز بعد خود را به پلیس معرفی کند. در موردی دیگر، یک شهروند ترکیه‌ای به اشتباه گزارش داد که آن‌ها در حال فیلمبرداری از منزل رئیس‌جمهور اردوغان هستند. فرزاد در آن لحظه احساس کرد دچار حمله قلبی شده است.
با افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال تحت نظر بودن حمید و خانواده‌اش، داستان آن‌ها پیچیده‌تر شد. این روایت نمایانگر وضعیت حدود نیم میلیون ایرانی است که به ناچار کشورشان را ترک کرده‌اند. فرزاد خوشدست می‌گوید حتی یک خانواده گرفتار در چنین شرایطی هم زیاد است.
او به شدت به افسردگی و دلتنگی ایرانیان در کشورهایی مانند ترکیه اشاره می‌کند که در آن‌ها نه توانسته‌اند زندگی جدیدی شروع کنند و نه به وطن بازگردند. بسیاری در نهایت بدون هیچ چیزی به ایران بازمی‌گردند، اما حمید و پسرش هرگز نمی‌توانند به خانه بازگردند. حمید با وجود همه مشکلات تلاش می‌کند ادامه دهد، اما چاره‌ای ندارد.
این مسیر برای حمید دوچندان دردناک است چون او زمانی که متوجه شد مهارت‌های فنی‌اش در ساخت سامانه‌های موشکی ایران به کار گرفته می‌شود، تصمیم گرفت ایران را ترک کند. فرزاد می‌گوید اگر حمید در ایران می‌ماند و روی سامانه‌های موشکی کار می‌کرد، اکنون ثروتمند بود و تیمی بزرگ زیر دستش داشت. اگر در اروپا یا آمریکا بود، مهندس برجسته‌ای می‌شد.
اما اکنون حمید در ترکیه زندگی پرمخاطره و بی‌ثباتی دارد و هیچ حمایتی دریافت نمی‌کند. حتی اجازه داشتن حساب بانکی ندارد. فرزاد پرسش می‌کند که چه دنیایی اجازه می‌دهد چنین استعدادی هدر برود و همه فقط نظاره‌گر باشند.
در طول فیلمبرداری، بارهای عاطفی شخصیت‌ها بسیار سنگین بود و فرزاد همیشه با یک فیلمبردار کار می‌کرد تا خودش بتواند نزدیک آن‌ها بماند و در مواقعی که گریه می‌کردند، آن‌ها را در آغوش بگیرد و آرام کند. او همچنین فیلمبردار را برای کار به این شکل آماده می‌کرد.
این سبک کار را فرزاد در مستند قبلی‌اش «خط قرمز باریک» که درباره جوانان زندانی بود، توسعه داد و با مرتضی پورصمدی، یکی از بزرگ‌ترین فیلمبرداران تاریخ مستند ایران همکاری داشت.
فرزاد و همسرش تمام پس‌انداز خود را برای ساخت «سرزمین سوم» صرف کردند و پس از پایان فیلمبرداری دیگر پولی نداشتند. بدتر از آن، وضعیت امنیتی در ایران باعث شد فرزاد نتواند به کشورش بازگردد و اکنون مانند خانواده حمید در وضعیت بلاتکلیفی به سر می‌برد.
فیلم «سرزمین سوم» در بخش چک جشنواره جیهلاوا به نمایش درآمد و تا اول نوامبر ادامه دارد.
