نیم قرن از اوج جنبش رنسانس هارلم میگذرد تا زمانی که فیلمساز برجسته ویلیام گریوز در سال ۱۹۷۲ برخی از چهرههای شاخص این دوره را در آپارتمان دوک الینگتون به تصویر کشید. نیم قرن دیگر طول کشید تا این تصاویر از طریق تلاشهای پسر و نوه ویلیام، دیوید و لیانی گریوز، کارگردان و تهیهکننده مستند «روزی روزگاری در هارلم»، به دست مخاطبان برسد.
این مستند پس از شروع موفقیتآمیز در جشنواره ساندنس، در جشنواره IDFA نیز به نمایش درآمد و این جشنواره بخشی ویژه را به آثار ویلیام گریوز اختصاص داد. ویلیام گریوز که سال ۲۰۲۶ صدمین سال تولدش جشن گرفته میشود، در دوران شکوفایی هنر، فرهنگ و سیاست آفریقایی-آمریکاییها در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ متولد شد و سالها تلاش کرد تا تصاویر ضبط شدهاش را به فیلمی کامل تبدیل کند.
پس از درگذشت وی در سال ۲۰۱۴، همسر مرحومش لوئیس آرشامبو گریوز همراه با دیوید و لیانی به سختی برای تکمیل فیلم تلاش کردند. این مستند شامل روایتهایی از شخصیتهای برجستهای مانند لی ویپر، آیدا می کولم، ریچارد بی. مور، لوئیس پترسون و ریچارد بروس ناگنت است که درباره جنبش رنسانس هارلم و میراث آن صحبت میکنند. این فیلم در اکتبر گذشته در آمریکا توسط شرکت نئون اکران شد.
لیانی گریوز در گفتگو با رسانهها از جشنواره هلندی میگوید که از استقبال گرم مخاطبان به ویژه نسل جوان بسیار تحت تأثیر قرار گرفتهاند. او اضافه میکند: «جالب است که فکر میکردیم بیشتر مخاطبان مسنتر باشند، اما متوجه شدیم که جوانان به شدت جذب فیلم شدهاند.»
دیوید گریوز نیز نقش نئون را در این موفقیت برجسته میکند و میگوید: «نئون در جذب مخاطبان جوان از طریق شبکههای اجتماعی و همکاری با مدارس عملکرد فوقالعادهای داشته است. آنها تخصص ویژهای در فیلمهای مستقل مانند ما دارند و استراتژی بسیار خوبی برای نمایش فیلم در سالنهای هنری و سینماهای بزرگ دارند.»
دیوید ادامه میدهد: «جوانان به دنبال محتوایی واقعیتر از آنچه در صفحههای گوشیشان میبینند هستند. آنها میخواهند اطلاعاتی پیدا کنند که حقیقتی را به آنها بگوید. بسیاری از آنها میگویند نمیدانستند چنین فیلمها و چنین مردمی وجود دارد.»

او همچنین به ارتباط جهانی این مستند اشاره میکند و میگوید: «با فردی که در مبارزه فلسطینیها فعال است صحبت کردم و گفتم شعر «اگر باید بمیرم» را میتوان به سرعت در زمینه کرانه باختری فهمید. مبارزه مردم تحت ستم در هر کجای دنیا یکسان است و این موضوع برای مخاطبان جهانی نیز قابل درک است.»
لیانی گریوز تأکید میکند که مستند «روزی روزگاری در هارلم» به نوعی راهنمایی برای پاسخ به شرایط امروز جهان است: «امروز همه با هم درگیر هستند و این ما را به جایی نمیرساند. ما تأثیر رنسانس هارلم را در سطح جهانی میبینیم چون آنها در فضاهای هنری، فرهنگی و فکری حضور داشتند که میتوانستند اختلاف نظر داشته باشند اما با کنجکاوی برای ساختن چیزی بهتر تلاش کنند.»
او اضافه میکند: «آن زمان مردم گفتوگوی مدنی داشتند. جرج شویلر میگوید هر گروه قومی در هارلم آن زمان مراکز فکری داشت که درباره مسائل مختلف روز بحث میکردند. امروز چنین فضایی نداریم، اما کاش داشتیم.»
لیانی درباره امکان تبدیل سینماها به چنین فضاهایی میگوید: «قطعاً. ما میتوانستیم فیلم را مستقیماً برای پخش آنلاین آماده کنیم، اما میخواستیم مردم در سالنها کنار هم باشند و فیلم را تجربه کنند چون میدانستیم این تجربه گفتوگو و اجتماع را ایجاد میکند.»
در بخش دیگری از فیلم، لیانی و دیوید از فناوری هوش مصنوعی برای بازسازی دستخط ویلیام گریوز در حدود ۹۰ ثانیه استفاده کردند. لیانی توضیح میدهد که این تصمیم از تمایل به آوردن نوشتههای شخصی پدربزرگش به فیلم شکل گرفت: «میتوانستیم از بازیگر یا پدرم استفاده کنیم، اما پدربزرگ همیشه دوربین را ابزاری میدانست که میتواند مردم را به شکلی زندهتر نشان دهد. او از تمام ابزارهای در دسترسش استفاده میکرد و شاید حتی از این فناوری هم استفاده میکرد.»
لیانی و دیوید این فیلم را همکاریای میان نسلها میدانند و استفاده از فناوری را راهی برای حفظ کلمات ویلیام گریوز میدانند، نه زنده کردن دوباره او. دیوید میگوید: «شنیدن صدایش و دیدن دستخطش بسیار طبیعی است.» لیانی نیز اضافه میکند که احساس میکند پدربزرگش در این پروژه حضور دارد و این انتخاب بهترین تصمیم برای فیلم بوده است.




