فیلم «خروج امن» به کارگردانی محمد حماد، دومین اثر بلند این کارگردان مصری، نمونهای برجسته از سبک مینیمالیستی است که با وجود سادگی ظاهری، سرشار از احساس و عمق است. این فیلم که در بخش پانوراما جشنواره برلین امسال به نمایش درآمد، با کنترل استادانه بر فرم و محتوا، داستانی درباره وضعیت افراد حاشیهای و ترس از تروریسم در قاهره معاصر را روایت میکند.
شخصیت اصلی فیلم، سماعان (با بازی مروان ولید)، مردی مسیحی و جوان است که پس از تجربهای تروماتیک از دست دادن پدرش در حادثه تروریستی، دچار مشکلات اجتماعی و روانی شده است. سماعان که قادر به بیان احساسات خود نیست، افکارش را در دفترچهای ثبت میکند که صدای آن به صورت روایت شنیده میشود. این روایت به شکلی دقیق و بدون احساس آموزشگرایی، گذشته تلخ او را از جمله ربوده شدن توسط داعش در لیبی و احساس گناه بقا نشان میدهد.
سماعان به عنوان نگهبان شب در ساختمانی در قاهره کار میکند که نمادی از تفاوتهای طبقاتی و اقتصادی است. این ساختمان با لابی سرد و ناخوشایند، تضادی با آپارتمانهای مرتب و ساختوسازهای غیرقانونی روی پشتبام دارد، جایی که سماعان زندگی میکند. برای کمک به برادرش که در بازداشت است، سماعان با یکی از ساکنان ساختمان (با بازی مگدا منیر) که پسر تروریست خود عبدالله را مخفی میکند، معاملهای میکند تا هنگام بازرسی پلیس، پسر را در مخزن آب پشتبام پنهان کند.
در کنار این داستان، فاطمه (با بازی نوه فؤاد)، زن مسلمان بیسند و بیسواد مبتلا به تشنج، به مطب پزشکی ساختمان مراجعه میکند. پس از رد شدن توسط نگهبان روز، او به نگهبان شب، عم عربی (با بازی سامر المینیاوی) پناه میبرد اما با بیرحمی از سوی او رانده میشود و سماعان به اجبار اجازه میدهد شب را در ساختمان بماند. فاطمه با لبخند و حرکات خود، آسیبپذیریاش را پنهان میکند و شخصیتی مقاوم و محافظتکننده از خود دارد.
حماد با ظرافت شخصیتها را از قربانی صرف بودن دور میکند. سماعان که رمانی با عنوان «من کی هستم؟» نوشته، با مشکل هزینههای چاپ روبرو میشود و فاطمه که تومور مغزی قابل عمل دارد، به دلیل نداشتن مدارک، از خدمات درمانی دولتی محروم است. رابطه غیرمنتظره و شکننده این دو انسان حاشیهای، امیدی به رهایی میدهد که در لحظهای از ترس و خشونت نابود میشود.
هر صحنه با دقتی مثالزدنی ساخته شده است و دوربین محمد الشرقاوی عمدتاً ثابت است و تنها در مواقعی با زومهای آرام و حرکات ظریف همراه میشود. رنگهای روشن آپارتمان سماعان که نمایی از قاهره دارد، نوید فردایی بهتر را میدهد که هرگز تحقق نمییابد. بازیگران اصلی با حرکات بدنی و بیانهای دقیق خود، شخصیتهایشان را به شکلی باورپذیر و تأثیرگذار به تصویر میکشند؛ مروان ولید با حرکات تنشزده و نگاه پایینافتاده و نوه فؤاد با حرکات کنترلشده و جذاب، ترکیبی بینظیر خلق کردهاند.
عنوان فیلم «خروج امن» گمراهکننده است، چرا که هیچ راه خروج امنی در داستان وجود ندارد. فیلم با دیوارهای مورب و نورپردازی قوی، تضاد میان روشنایی و تاریکی را به خوبی نشان میدهد و فضای داخلی را به شکلی هنرمندانه به تصویر میکشد. به دلیل حساسیتهای موجود، این فیلم تاکنون تنها در جشنواره فیلم الجونا به نمایش درآمده است.




