هانا یاکرلوا، مستندساز و عکاس اهل جمهوری چک، هنگام سفر به کوبا و آشنایی با گورکی، موسیقیدان پانک و مخالف حکومت، با حس عجیبی از آشنایی مواجه شد. او که در آن زمان در نیویورک زندگی میکرد و شاهد آغاز روند بهبود روابط آمریکا و کوبا بود، احساس کرد حضور در کوبا او را به دوران جوانیاش در چکسلواکی کمونیستی بازمیگرداند؛ جایی که ناامیدی، پوچی، تبلیغات و فلاکت اقتصادی و معنوی همهجا را فرا گرفته بود.
این ملاقات با گورکی، رهبر گروه موسیقی ممنوعه «Porno para Ricardo»، نقطه شروع یک پروژه ۱۲ ساله شد که به ساخت اولین مستند بلند هانا با همین نام انجامید. این مستند اخیراً در جشنواره بینالمللی فیلم مستند جی.هلاوا به نمایش درآمد.
گروه «Porno para Ricardo» به دلیل مخالفت با رژیم کوبا مجبور به فعالیت زیرزمینی شده بود و دیگر امکان اجرای عمومی نداشت. هانا ابتدا قصد داشت پروژهای عکاسی درباره هنرمندان ضد رژیم کوبا انجام دهد، اما به تدریج تمرکز خود را بر گورکی و گروهش گذاشت و برای ثبت بهتر داستان آنها به فیلمبرداری روی آورد.
از سال ۲۰۱۴ تاکنون، هانا ده بار به کوبا سفر کرده و مجموعاً نزدیک به یک سال در آنجا اقامت داشته است. او همراه با فیلمبردار چک آدام اولها و تیم محلی، زندگی و مبارزات گورکی را به تصویر کشیده است. برخی اعضای تیم محلی به دلیل همکاری با این پروژه با مشکلات و تهدیدهایی مواجه شدند.
هدف هانا نمایش زندگی یک روح آزاد گرفتار در قفس بود؛ هنرمندی که تمام عمر خود را وقف مبارزه با رژیم تمامیتخواه کرده، سه سال زندان را تحمل کرده و هر روز تحت فشار و آزار است. همچنین مستند به تضاد درونی گورکی میپردازد؛ مردی که میان عشق به کشورش و خانوادهاش گرفتار است. گورکی نوه پنج سالهای دارد که در تبعید به همراه مادرش زندگی میکند و تاکنون نتوانسته او را ببیند.
رژیم کوبا به گورکی هشدار داد که یا کشور را ترک کند یا به زندان برود. پس از خروج اجباری گورکی به تبعید، مستند علاوه بر روایت موسیقی پانک و آزادی، به موضوع تبعید نیز میپردازد.
فیلمبرداری در کوبا با تهدیدهای روزانه پلیس و نگرانی از احتمال مرگ مشکوک گورکی همراه بود، اتفاقی که برای چندین مخالف کوبایی رخ داده است. با این حال، رژیم برای حفظ وجهه بینالمللی، اجازه داد تیم فیلمبرداری بدون دستگیری فعالیت کند، هرچند تحت نظر دائمی بودند.
هانا درباره انگیزه گورکی میگوید: «او عاشق آزادی است و حس مسئولیت دارد.» او گورکی را با شخصیتهایی چون واوچلاو هاول، اوسوالدو پایا و نلسون ماندلا مقایسه میکند؛ افرادی شجاع و الهامبخش که برای آزادی مبارزه کردند.
بزرگترین چالش هانا در ساخت این مستند، ناهماهنگی و ناکارآمدی روزمره جامعه کوبا بود، اما گورکی با مسئولیتی مثالزدنی و شجاعت فراوان، حتی با وجود تهدیدهای رژیم، همکاری کامل داشت.
گورکی اکنون در مکزیک زندگی میکند و در انتظار تصمیم درباره ویزای آمریکا است تا بتواند به خانوادهاش در فلوریدا بپیوندد.




