از زمان فیلم ووشیا «قهرمان» ساخته ژانگ ییمو در سال ۲۰۰۲، چین هیچگاه نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم بینالمللی نشده است و به نظر نمیرسد این رکود با فیلم پرهیجان و پرزرقوبرق امسال «روزی روزگاری در خاورمیانه» شکسته شود. این اثر حماسی که در گیشه داخلی چین موفق بوده، نمایشی باشکوه از قدرت صنعت فیلمسازی تجاری کشور است که با جلوههای ویژه فنی و ساخت دنیای بزرگ، صحنههایی از یک شهر در آتش و پایگاهی نظامی در محاصره انفجارهای مهیب را به تصویر میکشد.
این فیلم که به سفارش دولت ساخته شده، بهشدت تبلیغاتی است اما به شکلی عجیب و بیمزه. اگر به دنبال یک فیلم سرگرمکننده در سبک بیمووی هستید، این فیلم هم میتواند جذاب باشد؛ چرا که با وجود ضعفهایش، تماشای آن به دلیل ترکیب غیرمنتظره داستان و جلوههای بصری، جذاب و گیراست.
فیلم داستان شیوۀ نمادین ظهور چین پس از جنگ عراق را به عنوان یک پدر مهربان و حافظ صلح جهانی روایت میکند. کارگردان ون مویو داستان را از طریق شخصیت ژو فو، یک سرآشپز بدهکار که برای مدتی مدیریت یک رستوران چینی در شهر خیالی خلیج فارس به نام باهاتا را میپذیرد، بیان میکند. او قصد دارد پس از دو سال به خانوادهاش در چین بازگردد.
با گذشت زمان و نمایش جلوههای آینده، مشخص میشود که بازگشت ژو فو به خانه بسیار طولانیتر از انتظار است و دلایل غیرواقعی و سیاسی این تأخیر، سرنوشت او را رقم میزند. فیلم به طرز هوشمندانهای نشان میدهد که یک وعده غذای چینی خوب هرگز ناخواسته نیست و این غذا به نوعی نجاتبخش ژو فو در میان وقایع جنگی است.
فیلم ابتدا به شکل یک کمدی-درام دلگرمکننده آغاز میشود که ژو فو با محیط جدید سازگار میشود. مدیر رستوران، ما جونشنگ، پلی میان چین و محیط جدید است و در مذاکرات دیپلماتیک میان ژو فو و مالک رستوران، زاید، نقش مترجم را ایفا میکند. نماهای نزدیک و جذاب از غذاهای چینی موفقیت ژو فو در آشپزخانه را به تصویر میکشند. همچنین ژو فو شاگردی به نام سیف، یتیمی پرخاشگر، میپذیرد که خشم خود را در هنر آشپزی چینی تخلیه میکند، اما این خشم به تدریج به آرزوی انتقام تبدیل میشود.
فیلم تصویری دوطرفه ارائه میدهد که در آن آمریکاییها و عراقیها به صورت کاریکاتوری به تصویر کشیده شدهاند و انتقاد شدیدی به غذاهای چینی-آمریکایی وارد میشود. ژو فو و زاید توافق میکنند که رستورانشان هرگز غذاهای چینی به سبک آمریکایی مانند مرغ جنرال تسو سرو نکند. پس از بمباران و اشغال باهاتا توسط نیروهای آمریکایی، یک سرباز چینی-آمریکایی به زور به رستوران ژو فو میآید تا غذاهای رایگان دریافت کند. ژو فو با واقعبینی و عملگرایی، با آمریکاییها معامله قاچاق مشروبات میکند تا یتیمان رستوران را در امان نگه دارد.
فیلم با تغییرات سریع و غیرقابل پیشبینی، از بمباران خانه زاید و مرگ خانوادهاش تا رادیکالیزه شدن او و پیوستن به گروههای تروریستی، روایت میشود. ژو فو، ما جونشنگ و سیف توسط ارتش آمریکا دستگیر شده و مجبور به کار در آشپزخانه پایگاه نظامی میشوند که فرصتهای بیشتری برای نمایش غذاهای لذیذ فراهم میکند. در این میان ژو فو هدف خشونت یک سرباز آمریکایی قرار میگیرد و نقش پدرخواندهای برای سیف ایفا میکند که خشونتهایش زندگیاش را بارها تغییر میدهد.
با وجود احساسات اغراقآمیز، فیلم بسیار خشن و خونین است و این تضاد باعث ایجاد تأثیر عجیبی میشود، به ویژه در بخش پایانی که در مقر تروریستها میگذرد و کودکان به بمبگذار انتحاری تبدیل میشوند. صحنههای صمیمی و برادرانه به سرعت با صحنههای اعدام و کودکان مسلح به عروسکهای خرسی که جهاد را فریاد میزنند، جایگزین میشوند. این خشونت با ظرافتی که با پیام انساندوستانه فیلم در تضاد است، ارائه میشود و تراژدیهای وحشتناک شخصیتها را مصنوعی جلوه میدهد. این تصویری از بیرحمی جنگ است که هم بیتفاوت و هم تلاشگر برای تأثیرگذاری عاطفی است؛ توهمی کامل که تماشاگر را نمیتواند از خود جدا کند.




