تصاویر تکاندهنده از فرودگاه بینالمللی کابل که هزاران افغان و خارجی در تلاش برای فرار با هواپیماهای آمریکایی بودند، هنوز در ذهنها باقی مانده است. برای شبنم زریاب، نویسنده و کارگردان افغانتبار مقیم پاریس که پیشتر با فیلم کوتاه «حیزیا» در فهرست بلند اسکار قرار داشت، سقوط کابل به دست طالبان تجربهای دردناک بود که فوراً او را به ساخت فیلمی درباره رژیم سرکوبگر طالبان و به ویژه سرکوب زنان واداشت.
فیلم «وقتی زنگها به صدا درمیآیند» (Les clochettes de Kaboul) یک درام هیجانانگیز است که توسط شرکت فرانسوی Alta Rocca Films تولید شده و توسط Le Pacte به فروش میرسد. گلشیفته فراهانی، بازیگر مطرح ایرانی، نقش اصلی را ایفا میکند. این فیلم با همکاری شرکتهای بلژیکی Versus Production، آلمانی Starhaus Filmproduktion و Arte France Cinéma ساخته شده است. زریاب و فراهانی برای حضور در نخستین رقابت فیلم بلند جشنواره Black Nights در تالین، استونی، در تاریخ ۱۸ نوامبر به این شهر سفر کردهاند.
داستان فیلم در تابستان ۲۰۲۱ و در آستانه سقوط کابل روایت میشود. شخصیت اصلی، لیلا (با بازی فراهانی)، بیوهای جوان است که به کابل میآید و در آشپزخانه یک خانه «باچا بازی» مشغول به کار میشود. «باچا بازی» به سنتی جنجالی در آسیای مرکزی اشاره دارد که در آن پسران جوان که لباس زنانه به تن دارند، مجبور به رقصیدن در برابر مردان میشوند و مورد سوءاستفادههای مختلف قرار میگیرند. لیلا تصمیم میگیرد به گروهی از این پسران کمک کند تا از سرنوشت وحشتناک خود فرار کنند، در حالی که کابل به سقوط نزدیک میشود.
زریاب در گفتگو با ما میگوید که بازگشت به موضوع باچا بازی، که پیشتر در فیلم کوتاه ۲۰۱۵ خود «وقتی زنگها به صدا درمیآیند» به آن پرداخته بود، نه برای کاوش بیشتر در آن موضوع، بلکه به عنوان نمادی از وضعیت پیچیده جامعه تحت حاکمیت طالبان بوده است. او توضیح میدهد که حذف زنان از عرصه عمومی باعث سرکوب تمایلات و ایجاد فضای سوءاستفاده و جامعهای بیمار میشود.
برای جلب توجه بیشتر مخاطبان، زریاب و خواهرش پرنده زریاب از عناصر ژانر درام هیجانانگیز بهره بردهاند. انتخاب گلشیفته فراهانی برای نقش لیلا نیز تصمیمی بدیهی بود. زریاب از بازی فراهانی در فیلمهایی چون «درباره الی» اصغر فرهادی و «سنگ صبور» عتیق رحیمی یاد میکند و به تسلط او بر زبان فارسی افغان و فعالیتهایش در زمینه حقوق زنان اشاره دارد. فراهانی در کنار بازیگران افغان و غیرحرفهای برای حفظ اصالت فیلم ایفای نقش کرده است.
گلشیفته فراهانی درباره انگیزهاش برای پیوستن به پروژه میگوید که فیلمنامه قوی و پیام انسانی آن، پافشاری شبنم زریاب و حس درونیاش باعث شد نتواند این فرصت را از دست بدهد. او شخصیت لیلا را زنی توصیف میکند که توانایی تطبیق و تغییر دارد و نشاندهنده تحول زنان در این منطقه است که برای بقا مجبور به تغییر میشوند. لیلا از زنی ترسو و تنها به شیرزنی تبدیل میشود که حتی به خطر انداختن جان خود، سرنوشت کودکان باچا بازی را تغییر میدهد.
فراهانی همچنین تجربه کار با کودکان و بازیگران تازهکار را چالشی شیرین میداند و به بازی درخشان فاطمه توکلی و مجتبی احمدی اشاره میکند. فیلمبرداری ابتدا قرار بود در کردستان عراق انجام شود اما به دلیل درگیریهای منطقهای به مراکش منتقل شد و برای صحنههای گسترده کابل، فیلمبردار افغان به کمک آمد.
شبنم زریاب از حمایت تیم خود، به ویژه گلشیفته فراهانی، فیلمبردار پیر کوترو و دستیار اول بنجامین بلانک قدردانی میکند. بودجه فیلم حدود ۳.۵ میلیون یورو (۳.۸ میلیون دلار) بوده که برای یک فیلم اول قابل توجه است. تهیهکنندگان فرانسوی لو شیکوتو و ژان-اتین برات از Alta Rocca Films، Arte Cinéma و Le Pacte نیز به عنوان شریکان استثنایی در این پروژه حضور داشتند.
برات میگوید جذب سرمایهگذاران برای این پروژه دشوار بود اما با توجه به تجربه شخصی زریاب که خود از افغانستان گریخته و شاهد سقوط کشورش بوده، مشروعیت کارگردان غیرقابل انکار بود. او معتقد است که فیلم فراتر از موضوع باچا بازی، داستان زنی است که جان خود را به خطر میاندازد تا کودکان را نجات دهد و به یک قهرمان واقعی تبدیل میشود.
گلشیفته فراهانی درباره اهمیت هنر در مقابله با خشونت و ظلم میگوید: «هنرمندان داستان این وحشتها را روایت میکنند و توجه مردم را به آنچه در جهان ما میگذرد جلب میکنند. کار آنها از کار سیاستمداران مهمتر است. هنرمندان پل میسازند، در حالی که سیاستمداران و افراطیها جدایی و دوگانگی ایجاد میکنند. هنر باعث میشود مردم با ارزشهای انسانی مشترک مانند عشق، وفاداری و صداقت به هم نزدیک شوند.»
او در پایان تاکید میکند که مردم افغانستان ممکن است فقیر باشند اما از کرامت و خرد بیبهره نیستند و هنر به شکلدهی قضاوتهای انسانیتر و واقعیتر کمک میکند.
پس از نمایش در تالین، فیلم «وقتی زنگها به صدا درمیآیند» در جشنواره فیلم تورینو نیز به رقابت خواهد پرداخت.




