در دوران کنونی، بحران هویتی مردانگی بیش از پیش محسوس است؛ از برادران تیت گرفته تا روندهای ظاهرسازی و ویدئوهای شبکههای اجتماعی که پر از بدنهای عضلانی و سخنان زنستیزانه است. ترس از نرم شدن مردانگی هرگز به این شدت احساس نشده بود، شاید به همین دلیل است که شخصیت اودیسئوس در فیلم مت دیمون باید عضلاتی بزرگ داشته باشد تا حساسیتش با قدرت بدنی پوشانده شود.
مستند «پسرهای بزرگ گریه نمیکنند» ساخته محمد مصطفی، به جای پرداختن به کلیت بحران مردانگی، سفر شخصی کارگردان را درک میکند که از طریق گروهی از بدنسازان مصری به بررسی این ساختار مصنوعی میپردازد. این مردان که از طبقه کارگر هستند، با داشتن بدنهای بزرگ و عضلانی، ترس و قدرتی فیزیکی را به دیگران تحمیل میکنند؛ اما تحمل درد و رنجی که برای رسیدن به این بدنها متحمل میشوند، نشاندهنده ابعاد عمیقتر این مفهوم است.
مصطفی در این مستند ترکیبی از واقعیت و داستان، نگاه دوگانهای به این بدنهای غولپیکر دارد؛ هم شیفته عظمت عضلات است و هم به نوعی از این نمایش اغراقآمیز مردانگی متحیر و مردد است. او این پروژه را طی ده سال دنبال کرده و تلاش میکند تا علاقه خود به این فرمهای بزرگشده مردانگی را بفهمد، در حالی که این مردان گاهی تهدیدآمیز به نظر میرسند و گاهی انتظار میرود که حساسیتهای پنهان آنها آشکار شود.
فیلم با صحنههایی از تمرینات مبارزه آغاز میشود و کارگردان در روایت صوتی توضیح میدهد که همیشه میخواسته صحنهای از مبارزه را ضبط کند اما نتوانسته به عمق رابطه پیچیده میان خشونت و لطافت برسد و تنها توانسته نمایش ظاهری آن را ثبت کند. در نهایت، سطحی بودن این نمایش بیش از هر چیز دیگری ملموس است، چرا که بدنسازی ذاتاً نمایشی است که تأثیر بصری آن بسیار قویتر از آن است که بتوان با کلمات توصیفش کرد.
اگرچه در فیلم به تاریخچه مردانگی در مصر اشاره مستقیم نمیشود، اما این موضوع در کتاب «تمرین مصر» ویلسون چاکو جیکوب مطرح شده است؛ جایی که مردانگی افندی در قرن نوزدهم به عنوان واکنشی به استعمار، بر قدرت و تأکید بر مردانگی اغراقآمیز بنا شده بود. بدنسازان فیلم مصطفی وارث این مدل هستند و از عضلات هالکیشان برای اعمال قدرت موقتی بر کسانی استفاده میکنند که آنها را در طبقهای پایینتر نگاه میدارند. در اینجا، بدنها نه برای زیبایی بلکه به عنوان نماد بصری قدرت ناپایدار به نمایش گذاشته میشوند.
عبدالله العربی، شخصیت اصلی فیلم، نمونه بارزی از این مفهوم است. او که مانند بسیاری از بدنسازان دیگر به عنوان نگهبان کار میکند و سابقه زندان دارد، تلاش میکند هالهای ترسناک ایجاد کند که برای کسانی که میخواهند دیگران را تحت فشار قرار دهند، ارزشمند است. وقتی از عبدالله و دوستانش پرسیده میشود اگر بازیگر شوند چه نقشی را دوست دارند، همه نقشهای منفی و رئیسهای مافیا را انتخاب میکنند.
فیلم در بخشهای مختلف با عناوینی مانند «اجرا» و «ساختار» تلاش میکند نشان دهد که حفظ این بدنهای غیرطبیعی چقدر دشوار است. صحنههایی مانند بادکشدرمانی و خونگیری که در فیلم نشان داده میشود، برای افراد حساس مناسب نیست. اینجا شعار «بدون درد، سودی نیست» به اوج خود میرسد و حتی حالت چهرههای بدنسازان در مسابقات که با درد و رنج همراه است، نشاندهنده ارتباط تنگاتنگ مردانگی و رنج است.
با وجود ادعای دوستی کارگردان با عبدالله، رابطه آنها نابرابر است؛ کارگردان از طبقه تحصیلکرده است و میتواند بین دو جهان جابجا شود، در حالی که عبدالله در وضعیت اجتماعی و جسمی خود گرفتار است. صحنهای که عبدالله فرزندان خردسالش را به خاطر تلاش نکردن سخت سرزنش میکند، یکی از لحظات مهم فیلم است که فاصله عمیق میان آنها را نشان میدهد.
مستند «پسرهای بزرگ گریه نمیکنند» میتوانست با توضیحات بیشتر قویتر باشد؛ برخی صحنههای ساختگی به نظر اجباری میآیند و علاقه مصطفی به این نمونههای بزرگشده مردانگی مصنوعی، که از هویت حساس او ناشی میشود، شاید به اندازه کافی عمیق نیست. فیلم که در فضای مصر معاصر ساخته شده و فاقد بار همجنسگرایانه است، نمیتواند به پرسشهای خود پاسخ دهد: آیا این عضلات اغراقآمیز جذاب هستند یا دفعکننده؟ و مهمتر از آن، چه ترسی از احساسات باعث میشود مردان چنین بدنهای عذابآوری بسازند که شباهتی به فرم انسانی ندارند؟




