مستند «انفجار بزرگ!» ساخته گابریل تژدور، کارگردان سوئیسی، در روستای کازانلاک واقع در دره گلهای بلغارستان میگذرد؛ جایی که صدای انفجارهای کارخانه اسلحهسازی «آرسنال» که بیش از ۱۰ هزار نفر در آن مشغول به کار هستند، آرامش روستا را گهگاه بر هم میزند. این کارخانه مهمترین تولیدکننده تسلیحات و مهمات است که بیشتر محصولاتش به خطوط مقدم جنگ در اوکراین ارسال میشود؛ تنها چند مایل آنطرفتر.
ساکنان این روستا با تضاد بزرگی روبرو هستند؛ از یک سو کارخانه میلیارد دلاری و اشتغالزایی آن و از سوی دیگر جنگی خونین که زندگیها، خانهها و جوامع را ویران کرده است. برخی ساکنان با تلخی میگویند: «متأسفانه به خاطر این جنگ ما زندگی خوبی داریم.» و دیگری میگوید: «آرسنال امنیت شغلی و آرامش خاطر برایم فراهم کرده است.» در همین حال، گروهی از صلحطلبان در اعتراض به بنای یادبودی که به شخصیتی تاریخی با مسئولیت مرگ هزاران بلغاری اختصاص دارد، تجمع برگزار میکنند.
با توجه به پیوندهای تاریخی و فرهنگی عمیق کازانلاک با روسیه، بسیاری از مردم احساسات دوگانهای نسبت به کشوری دارند که اکنون کارشان علیه آن است.
مستند «انفجار بزرگ!» که حقوق فروش جهانی آن در اکتبر توسط Lightdox خریداری شده، زندگی چهار نفر از ساکنان کازانلاک را دنبال میکند که هر یک به نحوی تحت تأثیر کارخانه و جنگ قرار گرفتهاند: یک کارگر کارخانه که به کارش افتخار میکند و مهارت تیراندازیاش را تقویت میکند؛ یک خبرنگار صلحطلب و کارمند سابق آرسنال که سالها پیش کارخانه را ترک کرده و دیدگاههای متفاوتی درباره جنگ ارائه میدهد؛ یک پناهنده اوکراینی و دخترش که در کازانلاک زندگی تازهای ساختهاند و با خاطرات دردناک دست و پنجه نرم میکنند؛ و یک مادربزرگ رومی که تاریخچه خانوادهاش با خاطرات تلخ و پیامدهای کارخانه گره خورده است.

این مستند توسط Mira Film Basel GmbH تولید شده و با همکاری RTS Radio Télévision Suisse و SRG SSR و حمایت نهادهای فرهنگی و فیلمسازی سوئیس و منطقهای ساخته شده است. سوزانا گوگنبرگر از Mira Film تهیهکننده این پروژه است.
گابریل تژدور درباره احساسات متناقض خود نسبت به صلحطلبی میگوید: «من اهل سوئیس هستم، کشوری که بیطرفی تقریباً بخشی از هویت ملیاش است. تا پیش از این جنگ، جنگی نزدیک به من نبوده است. اما حالا اوکراین تنها چند صد کیلومتر فاصله دارد. من مخالف اسلحه هستم اما در عین حال از اوکراین حمایت میکنم. در بلغارستان متوجه شدم اگر خود را صلحطلب معرفی کنید، مردم ممکن است این را به معنای طرفداری از روسیه بدانند، چون میخواهید اوضاع را به همان شکل باقی بگذارید. این باعث شد دیدگاه خودم درباره صلحطلبی را بازنگری کنم.»
او درباره کازانلاک میگوید: «این شهر در دره گلها قرار دارد که به خاطر گلهای رز و عطرهایش مشهور است. وقتی برای اولین بار با کارخانه آرسنال آشنا شدم، تضاد عجیبی دیدم. اما وقتی بیشتر وقت گذراندم، فهمیدم کارخانه جدا از زندگی روزمره نیست و اقتصاد، تاریخ و هویت محلی را شکل میدهد. اسلحه همه جا حضور دارد؛ از میدانهای تیراندازی گرفته تا نمایشگاهها و رویدادهای نظامی. با این حال، کازانلاک صنعت تسلیحات را به طور کامل نمیپذیرد و از میراث گلهای رز برای نرم کردن تصویر خود استفاده میکند. مردم در کنار این شرایط، زندگی عادی دارند و بچه بزرگ میکنند. من جذب این همزیستی شدم و دیگر کارخانه را صرفاً جایی برای ساخت اسلحه ندیدم.»
تژدور درباره چهار شخصیت اصلی مستند میگوید: «میخواستم شخصیتهای متفاوتی داشته باشم؛ نه فقط کارگران کارخانه. برخی صلحطلب هستند، برخی دیگر مشتاق اسلحه. برخی آرسنال را وسیلهای برای تعطیلات کنار دریا میدانند و برخی آن را به عنوان فحشا توصیف میکنند. برخی سرنوشتگرا هستند و معتقدند انسانها ناگزیر به جنگیدن هستند. من نمیخواستم این دیدگاهها را قضاوت کنم، فقط میخواستم از مخاطب بپرسم: اگر در این شهر بودید، چه میکردید؟ موضع شما درباره اسلحه چیست؟ آرسنال همه جا هست؛ در مدارس و زندگی فرهنگی، و این باعث میشود به راحتی نتوان گفت «نه، من آنجا کار نمیکنم.»
در طول فیلم، تژدور نقش خود را در این درگیری نیز زیر سوال میبرد و میگوید: «از آغاز جنگ در اوکراین فهمیدم من هم نقشی دارم؛ با خرید محصولات روسی مثل نفت، گاز و گندم یا زندگی در کشوری که اسلحه برای اوکراین تولید میکند، مثل بلغارستان. نمیتوانم فقط بلغارستان را مشکل بدانم؛ همه ما درگیر هستیم. دیدگاه من به عنوان یک صلحطلب درباره اسلحه تغییر کرده است، اما اسلحه تنها راه حل نیست؛ اروپا باید انرژیهای تجدیدپذیر را توسعه دهد تا از تأمین مالی دولت روسیه جلوگیری کند و تحریمها باید همه کسانی را که به مجتمع نظامی روسیه کمک میکنند هدف قرار دهند، نه فقط روسها و بلاروسها.»




