احمد عبدالله، فیلمساز مصری، ایده ساخت فیلم «برلین_» را از داستانهایی گرفت که دوستان و اقوامش، مهاجران عرب ساکن برلین، برایش تعریف کرده بودند. این افراد خانههای خود را در کشورهای عربی ترک کرده و در پایتخت آلمان زندگی جدیدی ساختهاند. عبدالله در سفرهایش به برلین با تجربیاتی مواجه شد که به گفته خودش اغلب عجیبتر از داستانهای تخیلی بودند و همینها پایه و اساس فیلمی درباره حافظه، تعلق خاطر و شروع دوباره در شهری نو شدند.
به جای تمرکز بر یک شخصیت اصلی، عبدالله سه داستان را در قالب یک روز در برلین روایت میکند که ترکیبی از درام، جنایت و رمز و راز هستند. زندگی شخصیتها تحت تأثیر گذشتهشان و همچنین شرایط جدید در برلین شکل میگیرد. او میگوید: «این افراد به این دلیل اینگونه رفتار میکنند که در برلین هستند.»
فیلم «برلین_» بازگشتی است به جشنواره فیلم قاهره، جایی که فیلم قبلی عبدالله، «19B»، در بخش رقابت بینالمللی سال ۲۰۲۲ به نمایش درآمد. عبدالله پیشتر فیلمهایی چون «میکروفون» (۲۰۱۰)، «پارچههای کهنه» (۲۰۱۳) و «شب/خارج» (۲۰۱۸) را ساخته است.
در روند نوشتن فیلمنامه، عبدالله متوجه شد که ترس، موضوع مشترک شخصیتهاست. او میگوید: «موضوع اصلی که میخواستم دربارهاش حرف بزنم ترس بود؛ اینکه چگونه با ترس مواجه میشویم و چگونه از منظر فلسفی با وجود خودمان کنار میآییم.» او تغییرات سریع دنیای اطراف را منبع اصلی این احساس میداند.
رویکرد عبدالله تا حدی متاثر از مطالعاتش درباره آفرواسورئالیسم دهه ۱۹۷۰ بود که به بازتابهای سورئال تجربه سیاهپوستان آمریکایی میپرداخت و با تجربه مهاجران عرب در اروپا همخوانی داشت.
فیلم همچنین به تاثیر خاطرات خانه بر تجربه زندگی در مکان جدید میپردازد. عبدالله میگوید: «چیزی جادویی در ترکیب خاطرات، رابطه با گذشته و لحظه حال وجود دارد. وقتی در برلین زندگی میکنی و بار سنگینی از داستانهای شخصیات، آنچه در قاهره، عراق یا حلب برایت رخ داده، همراهت است اما در این واقعیت جدید زندگی میکنی.»
برای عبدالله، ثبت لحظهای که این واقعیتهای متفاوت با هم تلاقی میکنند، ذاتاً سینمایی است.
کسامت السید، تهیهکننده اصلی فیلم و مدیر شرکت Seera Films مستقر در برلین که همراه با محمد حفظی از Film Clinic قاهره این پروژه را تولید کردند، همزمان با مهاجرت خود به برلین، این فیلم را ساخت. السید که پیشتر بیشتر در حوزه مستند فعالیت داشت، «برلین_» را اولین تجربه خود در فیلمهای داستانی میداند و میگوید فشار زمانی و بودجهای در این نوع تولیدات بسیار زیاد است.

این پروژه باعث شد السید با برلین به شکلی عمیقتر و سریعتر آشنا شود و تلاش کردند تا بیشترین تعداد ممکن از فیلمسازان عرب مقیم برلین را در پروژه مشارکت دهند تا فرصتهای کاری برای هنرمندانی که معمولاً با مشکل مواجهاند فراهم شود. السید تاکید میکند: «خواستیم همان نمایندگی که جلوی دوربین بود، پشت دوربین هم باشد.» این حس مالکیت مشترک هنگام بروز مشکلات لجستیکی به کمک تیم آمد.
محمد حفظی که از سال ۲۰۰۸ با عبدالله همکاری میکند، توجه عبدالله به رابطه انسانها با محیط اطراف را ویژگی متمایز فیلمسازی او میداند و میگوید حتی نماهای به ظاهر تصادفی خیابانها یا مردم، لایهای اضافی به فیلم میافزاید و هیچ چیز تصادفی نیست.
عبدالله به شیوه همکاری با بازیگران نیز اهمیت میدهد و به جای نوشتن فیلمنامه خشک، بازیگرانی را میخواهد که حاضر به بازی و تغییر دیالوگها باشند و حتی بداههپردازی کنند. این روش الهام گرفته از کارگردان بریتانیایی مایک لی است.
روش فیلمبرداری عبدالله همچنین هزینهها را کاهش میدهد. حفظی میگوید بودجه «برلین_» حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار دلار بوده که برای تولیدی بینالمللی رقم نسبتاً کمی است. اما تامین مالی سینمای مستقل در مصر همچنان دشوار است و فیلمسازان اغلب به همکاریهای اروپایی یا منابع شخصی متکیاند.
حفظی میگوید: «فیلمهای احمد عبدالله با پول ساخته نمیشوند، با عشق ساخته میشوند.» اما او معتقد است فیلمسازان مستقل به مسیر روشنتری برای تامین مالی نیاز دارند و حتی پروژههای کامل شده هم برای توزیع با مشکل مواجهاند.
فیلم «برلین_» حقوق پخش جهانی خود را به پلتفرم استریم سعودی «شاهد» فروخته و قرار است اوایل دسامبر در سینماهای مصر اکران شود. تهیهکنندگان به دنبال حضور در جشنوارههای بیشتر هستند اما حفظی درباره شانس اکران جهانی فیلم خارج از جهان عرب محتاط است و میگوید رقابت بسیار شدید است و فیلمهای عربی به سختی به مخاطبان جهانی میرسند.
عبدالله از بازخوردهای متفاوت مخاطبان در قاهره استقبال میکند و میگوید این نوع سینما ریسک دارد و هیچ اجماعی وجود ندارد، اما شرط موفقیت داستان صداقت و اصالت آن است.
اگرچه عبدالله هنوز آماده ترک «برلین_» نیست، در حال بررسی چند داستان در تورنتو است. او که مرتباً به این شهر کانادا سفر میکند، شرط اصلیاش برای پروژههای آینده خارج از مصر، داشتن ارتباط شخصی با مکان است: «نمیتوانم فیلمی بسازم درباره چیزی که نمیشناسم.»




