فیلم «رامایانا: ظهور یک افسانه» در بازارهای انگلیسیزبان دو نسخه متفاوت دارد: نسخه اصلی ۲۰۸ دقیقهای به زبان هندی که پر از قطعات موسیقی است و نسخه کوتاهتر ۱۶۶ دقیقهای بدون موسیقی و با دوبله انگلیسی که به کمک فناوری هوش مصنوعی و هماهنگسازی لبها ساخته شده است. نخستین تجربه من از این اثر حماسی نیتش تیوری، نسخه کوتاه و دوبله شده بود که حس کردم تنها بخش کوچکی از یک پدیده محبوب را دیدهام؛ بازگشتی به روزگاری که فیلمهای خارجی باید دقیقاً به زبان و سطح مخاطب انگلیسیزبان ترجمه میشدند، اما این بار با فناوری پیشرفتهتر.
اما وقتی نسخه کامل و اصلی را با زیرنویس انگلیسی دیدم، فیلم واقعاً به جایگاه خود رسید. شاید نتوان گفت «رامایانا» در ترجمه روح خود را از دست میدهد، اما این اقتباس از حماسه سانسکریت، در هر زبانی نمایشی مصنوعی و پر از جلوههای ویژه CGI و دیالوگهای خشک است. با این حال، نسخه بلندتر و موسیقیدار، بیشتر احساسات و اوجهای بصری را منتقل میکند. (چه کسی به یک فیلم بالیوودی میرود و آهنگها را دوست ندارد؟ حذف آنها مثل حذف صحنههای تعقیب و گریز از یک فیلم «سریع و خشمگین» است.)
دلیل حذف موسیقی در نسخه کوتاهتر تا حدی قابل درک است، چون بدون موسیقی، قالب هالیوودی فیلم بیشتر به چشم میآید. این فیلم که داستانی باستانی را به شکلی بزرگنمایی شده روایت میکند، بیشتر شبیه پاسخ صنعت فیلم هند به «اودیسه» است، اما اجرا بیشتر به فیلمهای مارول نزدیک است؛ داستان زندگی خدای هندو، رام، که پر از آموزههای فلسفی و اخلاقی است، به نوعی داستان آغاز ابرقهرمانی تبدیل شده که بیشتر روی هیجان و ماجراجویی تمرکز دارد تا تأملات معنوی. همچنین فیلم تنها بخشی از داستان را روایت میکند و با یک پایان نیمهکاره به پایان میرسد که وعده قسمت دوم در دیوالی ۲۰۲۸ را میدهد.
این پایان کمی آزاردهنده است اما نه به حدی که تحملش دشوار باشد؛ حتی با بیش از سه ساعت زمان، فیلم آنقدر ما را به قهرمان نسبتاً بیروح خود وابسته نمیکند که نتوانیم دو سال منتظر بمانیم. جذابیت اصلی «رامایانا» در تجملات حسی آن است؛ از موسیقی پرانرژی و همکاری شرق و غرب بین برندگان اسکار، آ.آر. رحمان و هانس زیمر، تا طراحی صحنه و لباسهای رنگارنگ و چشمنواز.
این فیلم که گرانترین تولید تاریخ سینمای هند است، پول زیادی را روی پرده نشان میدهد؛ شاید یکی از پرزرق و برقترین فیلمهایی باشد که تاکنون ساخته شده است. هیچ صحنهای با یک یا دو بازیگر فرعی تزئین نشده بلکه دهها نفر در آن حضور دارند و موجودات ترکیبی پرنده در صحنههای نبرد به عنوان تزئینات نمایشی به کار رفتهاند. جلوههای ویژه که توسط استودیوی بریتانیایی-هندی DNEG ساخته شدهاند، از بسیار چشمگیر تا کمی ضعیف متغیرند.
داستان در میان این صحنههای پرزرق و برق ساده و سرراست است اما با سرعت از رویدادهای مختلف عبور میکند. فیلم با یک نبرد آغاز میشود که در آن دو گروه خدایان، آسوراها و دیواها، در جنگی طولانی با هم درگیرند. پس از شکست آسوراها، راوَنا به رهبری آنها انتخاب میشود و پس از سالها مدیتیشن، قدرتهای شکستناپذیری از خالق برهما دریافت میکند و قلمروی لانکا را از دیواها پس میگیرد. در پاسخ، خدای ویشنو شاهزاده دیواها، رام، را به عنوان تجسم انسانی خود انتخاب میکند.
در واقع، فیلم بخش زیادی از زمان خود را صرف معرفی شخصیت اصلی یعنی رام نمیکند. مبارزه نهایی بین رام و راوَنا قطعی است اما پیش از آن داستانهای زیادی روایت میشود: ازدواج رام با شاهزادهخانم قویاراده سیتا؛ از دست دادن تاج و تخت به برادرش بهارات از طریق روشهای ناعادلانه؛ و تبعید طولانیمدت رام به جنگل همراه با سیتا و برادر ناتنی وفادارش لاکشمانا که نقش همراه شوخطبع را بازی میکند اما این نقش چندان جالب نیست.
فیلمنامه پر از اتفاق است اما چندان زنده نیست؛ شخصیتها بیشتر نمادهای فضیلت یا رذیلت هستند و بازیگران فرصت زیادی برای نمایش جذابیت یا پویایی ندارند. دیالوگها در هیچ نسخهای قوی نیستند و هماهنگی لبها در نسخه انگلیسی به دلیل فناوری هوش مصنوعی، حس بیروحی را تشدید میکند که دلیل دیگری برای تماشای نسخه بلندتر است. با این حال، اگر به عنوان یک نمایش بزرگ و نه درام نگاه کنیم، «رامایانا» وزن و شکوه غیرقابل انکاری دارد؛ حتی زمانی که برخی جنبههای فنی به سمت اغراق یا مصنوعی بودن میروند، افراط در تزئینات شما را به حیرت وا میدارد. این فیلم یادآور قدرت جهانی صنعت فیلمسازی بلاکباستر است؛ تیوری ممکن است از هالیوود الهام گرفته باشد اما به وضوح هالیوود هم از این فیلم الهام خواهد گرفت.




