مرتضی علیزاده، فیلمساز ایرانی، چند سال پیش عکسی دید که تا مدتها ذهنش را درگیر کرد؛ تصویری از مادران و فرزندانشان که در ظاهر زندگی روزمرهای داشتند، اما بعد مشخص شد این عکس در داخل زندان زنان گرفته شده است.
این نگاه اولیه به واقعیتی کمتر دیدهشده، علیزاده را به تحقیق درباره زنانی در ایران سوق داد که در انتظار اجرای حکم اعدام، بچهدار میشوند. فیلم «به ارث رسیده» که برای نخستین بار در جشنواره فیلم قاهره به نمایش درآمد، داستان تخیلی مینا (با بازی مینا ساداتی) را روایت میکند؛ زنی که به جرم قتل محکوم به اعدام شده و برای به تعویق انداختن اجرای حکم، تنها راه را باردار شدن میبیند.
علیزاده در گفتگو با رسانهها گفت هدف اصلیاش نشان دادن افرادی است که در شرایط دشوار و حساس مجبور به انتخابهایی برای بقا میشوند؛ انتخابهایی که نه تنها زندگی خودشان بلکه زندگی دیگران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
او سالها به تحقیق پرداخت و آرشیوی گسترده از تصاویر داخل زندانها جمعآوری کرد، از جمله مستندهای نادر و فیلمهای ضبطشده از دوربینهای مداربسته هکشده. همچنین با زنانی که سابقه زندان داشتند ملاقات و مصاحبه کرد تا با کمک آنها محیط زندان را به دقت طراحی و بازسازی کند.

فیلم با مطرح کردن معمای اخلاقی پیچیدهای، زمانی که خانواده مینا از او میخواهند به خاطر حفظ آبروی خانواده جنین را سقط کند، مخاطب را به تأمل درباره حق تصمیمگیری درباره سرنوشت دیگران و ارزش زندگی انسانها دعوت میکند. علیزاده تأکید دارد که قصد ندارد شخصیتها را صرفاً قضاوت کند بلکه میخواهد شرایط و ساختارهایی که آنها را به چنین موقعیتهایی میرساند، برای بیننده قابل درک باشد.
ریشههای این فیلم در سنت سینمایی ایران است که با نامهایی چون جعفر پناهی، اصغر فرهادی و عباس کیارستمی شناخته میشود و به خلق موقعیتهای اخلاقی پیچیده میپردازد. علیزاده معتقد است این سنت ریشه در شرایط اجتماعی و فرهنگی ایران دارد و تجربیات و تناقضات جامعه ایرانی بهطور ناخودآگاه در آثار فیلمسازان نمود پیدا میکند.
او درباره وضعیت کنونی ایران میگوید شرایط روزبهروز پیچیدهتر شده است؛ مشکلات اقتصادی شدید، دو جنگ در کمتر از یک سال، مقاومت مردم در برابر این حملات و اعتراضات عمومی میان این دو جنگ، همه باعث شدهاند وضعیت اجتماعی کشور بغرنجتر شود. این شرایط درک و واکنش هنرمندان به مسائل اجتماعی را دشوارتر کرده است.
در همین حال، چهرههای برجستهای مانند مارک رافالو و تیِلدا سوینتون در بیانیهای نگرانی عمیق خود را از حکم جدید پنج سال و یک ماه زندان برای جعفر پناهی، توقیف داراییها، مسدود شدن حسابهای بانکی، ممنوعیت سفر و ممنوعیت فعالیت در شبکههای اجتماعی اعلام کردهاند.
علیزاده معتقد است سینمای ایران در دورهای بسیار دشوار قرار دارد که باید رابطه خود را با شرایط اجتماعی بازتعریف کند و بر موانع داخلی و خارجی، به ویژه سانسور، غلبه کند. این وضعیت ظهور استعدادهای جدید را کند و سخت میکند. او بر این باور است که شجاعت فیلمسازان برای روایت داستانها با صدای شخصی و سبک خود، مهمترین عامل پیشرفت سینمای ایران خواهد بود.




