در شهر کویته پاکستان، جایی که گرد و غبار بیابانی همه چیز را به رنگ بژ خشک و بیروحی درآورده، محلهای به نام «شهر هزاره» قرار دارد که بیش از نیم میلیون نفر از اعضای قوم هزاره افغان در آن زندگی میکنند. این خانوادهها که به دلیل ناامنیهای افغانستان مجبور به مهاجرت شدهاند، در وضعیتی نامشخص و بلاتکلیف به سر میبرند؛ جایی که نه امنیت کامل دارند و نه امکان پناهندگی در کشوری دیگر برایشان فراهم شده است.
مستند «شهر هزاره» ساخته خادیم دای، کارگردان افغانتبار مقیم لسآنجلس، با دقت و صبوری زندگی روزمره این خانواده پناهنده را به تصویر میکشد. این فیلم که اولین اثر بلند داستانی دای است، بر زندگی نزدیکان خود او تمرکز دارد؛ خواهرزن، دو دختر کوچک و پدربزرگ و مادربزرگشان که در کویته گیر افتادهاند، در حالی که برادرش حسین در کانادا مشغول ساختن زندگی جدید است.
فرایند درخواست پناهندگی بسیار کند و پیچیده است و این خانواده سالها را در انتظار دیدار دوباره میگذرانند. دختر کوچک، میترا، بخش زیادی از حضور پدرش را به یاد نمیآورد و ارتباط تلفنی و تصویری تنها تا حدی فاصله را پر میکند. دای پس از بازگشت به پاکستان، خود را در دل این خانواده جای میدهد و با دوربینش لحظات صمیمی زندگی روزمره، رشد دو دختر و فضای پر از ترس و اندوه جامعه هزاره را ثبت میکند.
قتلهای هدفمند در این جامعه به امری عادی تبدیل شده و فیلم با نمایش آمار مرگ و میر بدون هیچ توضیح اضافی، این واقعیت تلخ را به تصویر میکشد. دوربین دای خشونت را نشان نمیدهد، بلکه بیشتر در قبرستان محلی حضور دارد؛ جایی که مردگان با مراسمی ساده دفن میشوند و تصاویرشان به عنوان یادبود مدتی به نمایش درمیآید. صدای باد بیابان با صدای کارگران سنگتراش در این مکان ترکیب شده و فضایی خاص ایجاد میکند.
قبرستان نه تنها مکانی برای سوگواری، بلکه محلی برای گردهمایی افرادی است که فضای اجتماعی کمی دارند. در برخی صحنههای تأثیرگذار، کودکان در میان آرامگاهها بازی میکنند و گفتگو میکنند. خانه اما امنترین مکان برای این خانواده است؛ جایی با حیاط کوچک و پنجرههای محدود که به دنیای بیرون راه دارد. دختران خانواده به مدرسه میروند اما آزادیهایشان محدود شده است، زیرا پاکستان مسئولیت آموزش پناهندگان را به طالبان واگذار کرده است.
ماچید، دختری کتابخوان و علاقهمند به نویسنده جودی بلوم، آرزوی تحصیل بهتر در آمریکا را دارد، در حالی که خانواده بیشتر امیدوار به کانادا هستند؛ کشوری که حسین با ویدئوهای پرانرژی از تفاوتهای فرهنگی و آب و هوایی آن، به آنها امید میدهد. خبرهای خوب از آمریکای شمالی میرسد اما نه برای همه، و خانواده بیشتر از پیش پراکنده میشود. دای هر جدایی را از پنجره عقب تاکسی ضبط میکند؛ لحظهای که با ریختن سطل آب برای خوششانسی همراه است و تصویر کسانی که جا میمانند در آینه عقب به شکل مبهمی دیده میشود.
دای که خود فیلمبرداری ماهر است، این لحظات ساده اما پرمعنا را با ظرافت و حساسیت ثبت میکند تا مستندی بسازد که فراتر از یک گزارش روزمره است. «شهر هزاره» بیانیهای آرام اما قوی درباره حضور زندگیهایی است که به آسانی نادیده گرفته میشوند یا به آمار تبدیل میشوند. این فیلم پایان روشنی ندارد اما لحظهای موقت از دیدار دوباره و امید را نشان میدهد؛ امیدی که در میان دردهای حرکت و سکون، همچنان زنده است.




