رامون یلاون، فیلمساز مکزیکی، در فیلم مستند «رقص ارواح» به زادگاه خود در اوآخاکا بازمیگردد تا رویدادی منحصر به فرد در جوامع دره اتلا را به تصویر بکشد. این فیلم که با همکاری شرکتهای فاتا مورگانا، اودیامونیا فیلمز، استودیوس چوروبوسکو آزتکا و لاست تایم مدیا تولید شده، در جشنواره فیلم مورلیا مکزیک و همچنین در جشنوارههای داکسامایکس و جیهلاوا به نمایش درآمده است.
فیلم با استفاده از روایت اسرارآمیز، داستان روحی سرگردان را دنبال میکند که در روز مردگان به مکانهایی که قبلاً در آنها زندگی میکرده و افرادی که دوست داشته بازمیگردد و همراه با مردم محلی برای آماده شدن یکی از مهمترین جشنهای اوآخاکا همراه میشود. این رویداد شامل رقصندگان نقابدار با لباسهای پرزرق و برق است که برای یادبود عزیزان از دست رفته و همزمان جشن زندگی میگیرند.
رامون یلاون در گفتگو با رسانهها گفته است: «هدف من ساخت مستندی درباره مورتئاداس بود؛ سنتی در اوآخاکا که در آن بیش از ۱۲ ساعت با همراهی یک گروه موسیقی بادی و پوشیدن لباسهایی مزین به زنگها و آینهها میرقصیم.» او همچنین یادآور شده که خاطرات کودکیاش از دونا جولیا، درمانگر معنوی که جلسات درمانیاش را دیده بود، نقطه شروع فیلم بوده است.

ایده افزودن دیدگاه یک روح به روایت فیلم، این سؤال را مطرح میکند: «اگر میتوانستی بازگردی، به کدام مکانها سر میزدی؟»
یلاون پس از تقریباً ۱۵ سال دوری، به اوآخاکا بازگشته و میگوید: «این فاصله زمانی به من اجازه داد تا با دیدی تازه به جامعهام نگاه کنم. برایم مهم بود که داستان را از درون روایت کنم و شخصیت روح بازگشته که در فضاهایی که قبلاً در آنها بوده حرکت میکند، لنز مناسبی برای این کار بود.»
فیلم همچنین به مرگ نابهنگام چند جوان از جمله دوست یلاون، ریکاردو، میپردازد که تأثیر عمیقی بر کارگردان داشته است. این تجربه به او امکان داد تا با آیینهای خاکسپاری منطقه و ارتباط آنها با جهان طبیعی آشنا شود.

یلاون به سختی جلب اعتماد جامعه و افراد حاضر در فیلم را بزرگترین چالش تولید میداند. همچنین پاندمی کرونا باعث تأخیر در فیلمبرداری مورتئادا شد؛ فیلمبرداری از سال ۲۰۲۱ آغاز شد اما جشن اصلی تنها در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ پس از بازگشت تجمعات عمومی بزرگ امکانپذیر شد.
کارگردان تلاش کرده است تجربه فیزیکی رقص طولانی در مورتئادا را منتقل کند؛ رقصی که تا رسیدن به حالت وجد ادامه دارد و به شرکتکنندگان این امکان را میدهد که از دیدگاه روح به جامعه بپیوندند.
ویژگی بارز مورتئادا لباسهای سنگین مزین به زنگها و آینهها است که وزن آنها تا ۲۰ کیلوگرم میرسد و در برخی روستاها رقصها تا ۱۸ ساعت طول میکشند. این جشن فرصتی است برای استقبال شاد از مرگ.
اگرچه جشنهای روز مردگان در سراسر مکزیک برگزار میشود، اما منشأ مورتئادا در اوآخاکا نامشخص است و برخی آن را به مناطق کانادا یا میکستکا نسبت میدهند. در برخی جوامع دره اتلا، مورتئادا اهمیت بیشتری نسبت به سال نو یا جشنهای قدیس محافظ دارد.
یلاون میگوید: «برخلاف سنتهای دیگر که به استقبال ارواح میروند، مورتئادا بازتابی از خود زندگی است؛ نمایانگر پایان یک چرخه و آغاز چرخهای دیگر. این روشی است برای جشن گرفتن زندگی و ادامه دادن آن.»




