سینتیا مازا، کارگردان مکزیکی که پیشتر با مستند «وضعیت سکوت» (Estado de Silencio) موفق به کسب جایزه بهترین فیلم بلند در جشنواره فیلم سانتیاگو ۲۰۲۴ شده بود، جدیدترین اثر خود به نام «درخشش سیاه» (El brillo negro) را در جشنواره فیلم مورلیا به نمایش گذاشت. این مستند کوتاه در میان آثار رقابتی برای جایزه اصلی جشنواره حضور دارد.
«درخشش سیاه» در منطقه زغالسنگخیز کوآویلا در مکزیک ساخته شده و به انفجار معدن پاستا د کونچوس در سال ۲۰۰۶ میپردازد که در آن ۶۵ معدنچی زیر آوار ماندند. دو دهه پس از این حادثه و در حالی که سالها بیتوجهی و مصونیت قضایی بر آن سایه افکنده، خانوادههای قربانیان همچنان برای بازیابی اجساد عزیزانشان مبارزه میکنند.
مشابه مستند قبلی مازا که به مرگ خبرنگاران در مکزیک میپرداخت، این فیلم نیز تمرکز خود را بر دو شخصیت اصلی گذاشته است: «ال گوئرو»، معدنچی سابق که توانسته بقایای برادرش را بازیابد، و «الویرا» که هنوز در انتظار بازگشت همسرش است. این مستند غم و اندوه را به عنوان یک عمل مقاومت مداوم و امتناع از فراموشی کسانی که زیر زمین دفن شدهاند، به تصویر میکشد.
مازا در گفتگو با رسانهها توضیح داد که در سال ۲۰۲۱ هنگام ساخت یک فیلم کوتاه درباره تغییرات اقلیمی به کوآویلا سفر کرده و در آنجا با سازمان پاستا د کونچوس که پیشگام تلاشها برای کشف اجساد دفنشده بود، آشنا شده است. او گفت: «پس از ۲۰ سال مبارزه برای بازیابی اجساد معدنچیان، خانوادهها لحظات رهاییبخشی را تجربه کردند، مانند مراسم خاکسپاری پرنور و حس آرامشی که مدتها انتظارش را داشتند.»
او افزود: «این سازمان از من دعوت کرد تا این روند را مستندسازی کنم و این کار برایم درست به نظر رسید. میخواستم فیلمی بسازم که هم بار سیاسی این مبارزه را نشان دهد و هم بر بعد احساسی آن تمرکز کند. از طریق این سازمان با الویرا و ال گوئرو آشنا شدم. داستانهای آنها دو سوی یک مسیر به سوی آرامش را نشان میدهد و امکان صلح پس از دو دهه مبارزه را به تصویر میکشد.»
کارگردان اشاره کرد که پس از حادثه سال ۲۰۰۶، شرکت معدن و دولت به طور موثری در پنهانکاری دست داشتند و هرگز به طور جدی به جستجوی معدنچیان نپرداختند. این موضوع به گفته او دومین فاجعه بود: فساد و مصونیتی که خانوادهها را از بازیابی عزیزانشان محروم کرد. سه دولت مختلف پیش از بازدید آندرس مانوئل لوپز اوبرادور در سال ۲۰۱۸ از محل حادثه و وعده او برای پیگیری بازیابی اجساد، بر سر کار بودند.

در کنار تصاویر منظرهای آسیبدیده، نویسنده کوآویلایی، جولیان هربرت، بخشی از شعری را که برای این مستند نوشته است میخواند: «صبر است که تاب میآورد، آبی برای تشنگی منتظران. جایی که عشق هست، از دست دادن کامل نیست: جمله بعدی، خاطرهای که لکه میاندازد و محو میشود، سپیدهدمهایی که بازمیگردند. در برابر رهاشدگی، حضور: جرقهای شکننده، نوری که از انتظار ساطع میشود.»
فیلمبرداری «درخشش سیاه» در آوریل با تیمی چهار نفره و برنامهریزی کم انجام شد و رویکردی شهودی و انعطافپذیر داشت. مازا گفت: «این بار به غرایزم و تصاویر اعتماد کردم.» در چهار روز فیلمبرداری فشرده، تیم آزادانه در منطقه حرکت کرد و مناظر و جزئیاتی را ثبت کرد که تاریخ و مردم آنجا را بازتاب میدهد. همکاری طولانیمدت اعضا به آنها امکان داد تا به صورت شهودی کار کنند و عمیقتر در داستان غوطهور شوند و با تیم کوچک به افراد و مکانها نزدیکتر شوند.
مازا در حال حاضر روی پروژهای جدید به نام «اکوسایدها، توبه کنید!» (Ecocides, Repent!) کار میکند که فرمی جدید برای او محسوب میشود و به صورت مستند-نمایشی ساخته خواهد شد. این فیلم درباره یک مستندساز است که گروه حمایتی مشابه الکلیهای گمنام را برای افرادی که به محیط زیست آسیب زدهاند، کشف میکند. با استفاده از طنز سیاه، فیلم به بررسی فقدان مجازات برای تخریب محیط زیست در مکزیک و جهان میپردازد.
او گفت: «شخصیت اصلی به ابزاری برای کمک به دیگران در مواجهه با احساس گناه تبدیل میشود اما در نهایت متوجه میشود که خودش نیز باید با پشیمانیهایش روبرو شود.»
فیلمنامه این پروژه کامل شده و مرحله بعدی درخواست حمایت دولتی در مکزیک است. مازا امیدوار است این فیلم را به صورت مشترک با اسپانیا تولید کند، چرا که بخشی از داستان در آنجا رخ میدهد. بخش کوچکی از فیلم در اسپانیا و بیشتر آن در مکزیک فیلمبرداری خواهد شد. تنوع زیستمحیطی مکزیک از بیابانها تا جنگلها امکان سفر شخصیت اصلی به مناطق مختلف را فراهم میکند.
بیست و چهارمین جشنواره فیلم مورلیا در ۲۵ اکتبر به پایان میرسد.




