کارگردانان زن عرب در عرصه بینالمللی سینما جایگاه خود را تثبیت کردهاند و آثارشان در جشنوارههای معتبر شناخته شده و به مخاطبان جهانی رسیده است. اما با افزایش دیدهشدن آنها، سوالاتی درباره فرصتهای پیش رویشان فراتر از جشنوارهها مطرح میشود؛ از تامین مالی و توزیع فیلمها گرفته تا ساختن حرفهای پایدار در این صنعت.
این موضوعات محور بحثی در چهل و هفتمین جشنواره بینالمللی فیلم قاهره بود که با حضور کارگردان فلسطینی لیلا عباس، تهیهکننده مصری خولود سعد و فیلمساز مصری امل رامسی برگزار شد. آنها فراتر از بحث نمایندگی، به ساختارهایی پرداختند که تعیین میکند کدام فیلمها ساخته شوند، کدام داستانها به مخاطب برسند و چه شرایطی برای ادامه فعالیت حرفهای در منطقه لازم است.
آزادی روایت داستانها
رامسی در گفتگو با ورایتی گفت: «ما به عنوان کارگردانان زن عرب وجود داریم، اما چه نوع داستانهایی میتوانیم روایت کنیم؟ چه آزادیای برای بیان داستانهای خود داریم؟» او معتقد است موفقیت نباید تنها با حضور در جشنوارههای بزرگ اروپایی سنجیده شود و به جای تمرکز بر تعداد فیلمها، باید بر آزادی خلاقانه تاکید کرد.
رامسی افزود که این آزادی هنوز محدود است و انتظار میرود زنان عرب درباره موضوعاتی مانند قربانی بودن زنان یا حجاب صحبت کنند، در حالی که شاید این موضوعات همیشه بیانگر دغدغههای واقعی آنها نباشد.
چالشهای تامین مالی و توزیع
عباس که فیلم اولش «ممنون که با ما بانکداری میکنید!» را با نگاهی طنز به تبعیض جنسیتی در قوانین ارث ساخته، تجربه مشابهی در تامین مالی داشته است. او میگوید: «گاهی فکر میکنیم اروپاییها فقط میخواهند نوع خاصی از فیلمها را از خاورمیانه ببینند؛ اگر فیلمی درباره جنگ یا بحران نباشد، علاقهای نشان نمیدهند.»
اما عباس تاکید میکند که واقعیت پیچیدهتر است و فیلمهایی با موضوعات سیاسی حساس نیز ممکن است سرمایهگذاران را بترساند. او همچنین اشاره میکند که کارگردانان زن عرب با موانع مشابه سایر مناطق روبرو نیستند و به حضور پررنگ زنان در سینمای فلسطین اشاره دارد.
خولود سعد، تهیهکننده مصری، رشد تعداد فیلمسازان زن را مثبت میداند اما هشدار میدهد که دیده شدن بیشتر به معنای دسترسی بهتر به مخاطب نیست. او مشکل اصلی را توزیع میداند و نمونههایی مانند فیلمهای مستقل «خروج امن» و «سبز پژمرده» را به عنوان نمونههایی از دیدگاههای تازه در صنعت سینمای مصر معرفی میکند.
مسیر دشوار استقلال و نیاز به همکاری
سعد میگوید پروژههای خودگردان معمولاً پنج تا شش سال طول میکشند و تامین مالی بیشتر میتواند این روند را کوتاهتر کند. او بر ضرورت همکاری نزدیکتر میان تهیهکنندگان، توزیعکنندگان و نمایندگان فروش تاکید دارد و این روابط را مانند یک ازدواج توصیف میکند.
کمبود منابع و حمایتهای پایدار
عباس از افزایش آزمایشگاههای توسعه فیلم در منطقه استقبال میکند که به فیلمسازان نوپا امکان میدهد فیلمنامههای خود را بهبود بخشند و شبکهسازی کنند، اما معتقد است منابع مالی برای تولید فیلمها بسیار محدود است و نبود صندوقهای ملی فیلم در بسیاری از کشورها مشکلساز است.
رامسی به دشواری ادامه دادن حرفه پس از ساخت دومین یا سومین فیلم اشاره میکند و میگوید بسیاری از برنامههای حمایتی فقط به استعدادهای تازه توجه دارند. او بنیانگذار پروژه «کاروان فیلمسازان زن» است که از سال ۲۰۰۸ فعالیت میکند و با برگزاری نمایشها، کارگاهها و فرصتهای همکاری، شبکهای گسترده بین فیلمسازان زن عرب و آمریکای لاتین ایجاد کرده است.
پیشنهادها برای آینده
عباس بر ضرورت حمایت فیلمسازان باتجربه از نسل جدید تاکید دارد و میگوید: «باید به فیلمسازان جوان کمک کنیم، صندوقی برای استعدادهای نو ایجاد کنیم و کاری انجام دهیم.»
همه این فعالان صنعت معتقدند چالش اصلی فقط ورود کارگردانان زن عرب به جریان اصلی سینما نیست، بلکه فراهم کردن آزادی خلاقانه، منابع مالی و حمایتهای لازم برای ماندگاری آنها در این عرصه است.




